Armando en de musea in tijden van bezuiniging

Er is veel aandacht in de pers voor de toekomst van het Armando Museum. Ook in de raads­vergadering van 16 november was tijd ingeruimd voor vragen. Fractie­voorzitter Hiske Land van GroenLinks zat erbij, stelde vragen en dacht het volgende:

Rond het Armando Museum spelen twee zaken. Ten eerste hebben we als raad zeer weinig in de melk te brokkelen. Hoe de op afstand gestelde instellingen (als culturele ondernemingen) de opdracht invulling ligt buiten de directe invloed­sfeer. Zo maakt Amersfoort-in-C — één van de basis­instellingen en belangrijk deel van de culturele ruggengraat van de stad — zelf de keuze. Die keuze hoeft niet persé ingegeven te zijn door een brede blik op het Amersfoortse culturele veld en een visie op de rol van de culturele instellingen ten opzichte van de stad en de bewoners. De ontwikkeling van afgelopen jaren naar cultureel ondernemerschap bij de instellingen betekent in de praktijk dat je als gemeente amper meer zeggenschap hebt over je culturele profiel als stad. Dat realiseert lang niet iedereen zich. Prestatie­afspraken tussen gemeente en instellingen bieden weinig houvast — ze volgen eerder de lijn van de instelling dan dat ze sturen.

Ten tweede is het van belang de aandacht niet alleen te richten op het wel of niet laten bestaan van het Armando Museum. Die aandacht is immers ingegeven door de samenloop van omstandigheden: een bezuinigings­ronde die samenvalt met de nasleep van de brand in de Elleboogkerk.

Een aantal jaren geleden heb ik mijn aarzeling geuit over de oprichting van KAdE, met als motivatie dat je als stad van deze omvang te veel hooi op je vork neemt door (in de beleving) drie musea voor moderne kunst in leven te willen houden. Inmiddels heeft KAdE wel laten zien dat het bestaansrecht heeft — zowel voor de lokale bevolking als voor het culturele imago van de stad. Compliment aan Robbert Roos, dus.

De rekening wordt nu betaald. Geen kaasschaaf, maar dan? En dan kom je bij de crux: het gaat niet alleen om: Armando Museum weg of niet, maar de keuze: waar valt de klap? Zoals ik hierboven aangaf, ligt de keuze niet in eerste instantie bij de gemeente. Maar als ik kijk naar de culturele structuur van de stad en de samenstelling van de bevolking, houd ik liever KAdE omhoog. Het is erg moeilijk een museum op de been te houden dat zich alleen richt op een nog levende kunstenaar. Alleen Jopie Huisman (inmiddels al wel dood) redde het, dankzij bus­ladingen huisvrouwen op excursie. En Van Gogh, in de categorie dode kunstenaars. Maar zijn werk heeft een andere impact dan dat van Armando.

Het Armando Museum profileert zich als kunstmuseum. Het verband tussen Armando en zijn werk, de stad en Kamp Amersfoort speelt daarbij een geringe rol, terwijl juist dat aspect Armando van groot belang maakt voor Amersfoort. Wat dat betreft begrijp ik het pleidooi van de ChristenUnie om de collectie onder te brengen bij Stichting Kamp Amersfoort. Dit is echter geen goede optie. Als ik de baas van Kamp Amersfoort was, zou ik proberen mijn vingers achter een aantal schilderijen en een tiental tekeningen (van de 1000 werken) te krijgen. Het Hek, De Ladder, De Wachttoren, en tekeningen en grafiek van zijn 'schuldig landschap'. De belasting van de hele collectie is veel te groot voor de organisatie, en staat los van de kerntaak van het Kamp. Die zorg moet je niet willen en niet hebben als herinnerings­centrum.

Dan nog het Mondriaanhuis, geboortehuis van Mondriaan en museum voor geometrisch-abstracte en constructief concrete kunst. Vanuit toeristisch oogpunt beter uit te baten in de functie van geboortehuis, en dan vooral voor buitenlands publiek. Maar het is nu een hybride constructie als je kijkt naar de geringe overlap in publieks­groepen voor het geboortehuis als 'lieu de mémoire' en de tentoon­gestelde concrete kunst.

Essentie dus: het Amersfoortse culturele klimaat wordt voor een groot deel bepaald door de verzelfstandigde instellingen. We kunnen niet veel meer doen dan hopen dat zij kiezen voor het belang van de stad... Ik pleit voor een brede blik op het museale aanbod, in plaats van te focussen op één instelling zoals nu gebeurt. De bezuinigingen zijn wat mij betreft alleen de aanleiding om ernaar te kijken. Wat willen we voor de stad? Welke betekenis heeft iedere instelling daarin?

En als ik zou mogen kiezen zou ik het Mondriaanhuis ombouwen tot een instelling met meerdere functies. Het verhaal Armando / Kamp / Amersfoort moet ergens verteld worden. Daarbij gaat het om de historische context. Dat kan op verschillende plaatsen: in Kamp Amersfoort, of in Museum Flehite en zelfs in het gemeente­archief, gelet op de ontwikkelingen van publieks­gerichte taken van de Nederlandse archief­diensten. En KAdE moet blijven.

   Reageren
Hiske Land, fractievoorzitter GroenLinks, a.land@raad-amersfoort.nl